Cách đan rổ tre thủ công chi tiết trong 8 bước

Một chiếc rổ tre đan tay có độ bền từ 2–5 năm nếu tre được xử lý đúng và nan được vót đều. Quy trình đan rổ tre thủ công gồm 8 bước: chuẩn bị, xử lý tre, chẻ nan, vót nan, đan đáy, đan thân, làm vành và hoàn thiện. Bài viết sau đây chia sẻ chi tiết về cách đan rổ tre tròn đường kính khoảng 40 cm, cao 12–15 cm, kiểu đan lóng mốt (nong mốt) quen thuộc ở làng quê Việt Nam.

Bước 1: Chuẩn bị nguyên liệu và dụng cụ

Chọn tre bánh tẻ 2–3 năm tuổi: thân thẳng, vỏ xanh thẫm, gõ nghe chắc. Chặt vào mùa khô, tránh mùa tre ra măng vì thân nhiều đường, dễ mọt. Một rổ 40 cm cần 1–2 cây tre dài 5–6 m, đường kính 6–8 cm.

Bước 2: Xử lý tre trước khi chẻ

Xử lý tre quyết định độ bền, vì mọt ăn tinh bột và đường còn trong thân tre.

• Cắt khúc: Cưa thành đoạn 1–1,5 m, bỏ phần gốc quá dày và phần ngọn nhiều cành.
• Ngâm: Ngâm ngập nước 2–4 tuần để rút nhựa và đường; cách nhanh hơn là luộc 1–2 giờ trong nước muối hoặc vôi loãng.
• Rửa và phơi: Cọ sạch rêu bùn, phơi nơi thoáng gió 3–5 ngày, tránh nắng gắt làm nứt. Tre còn hơi ẩm sẽ dễ chẻ và dẻo.
• Hun khói (tùy chọn): Treo trên gác bếp vài tuần để tre cứng, sẫm màu, chống mọt tốt hơn.

Bước 3: Chẻ nan

Nan đều thì rổ mới phẳng và kín, nên chẻ chậm và giữ dao ở giữa thanh tre.

• Chẻ ống: Đặt dao giữa đầu ống, gõ nhẹ rồi đẩy dọc thân; chẻ đôi, chẻ tư đến khi được thanh rộng 2–3 cm. Gạt sạch mắt tre bên trong.
• Chẻ nan bản: Chẻ thành nan rộng 1–1,5 cm (nan đáy, nan dọc) và 0,6–0,8 cm (nan đan ngang).
• Lạng nan: Tách lớp cật (vỏ xanh) khỏi lớp ruột; nếu đường tách lệch, kéo mạnh hơn ở phía dày để đưa về giữa.
• Phân loại: Nan tre cật dẻo, bền dùng làm nan chịu lực; nan tre ruột dùng cho phần phụ.

Rổ 40 cm cần khoảng 24–32 nan dọc dài 1–1,2 m và 80–120 nan ngang.

Bước 4: Vót và chuốt nan

Vót giúp nan mỏng đều, dẻo và không có cạnh sắc.

• Vót mỏng: Kê nan trên đùi có lót vải, giữ dao nghiêng 15–20° và kéo nan qua lưỡi. Nan dọc dày 1–1,5 mm, nan ngang 0,5–0,8 mm.
• Chuốt cạnh, vót đầu: Bo tròn hai mép nan; vót thon một đầu nan ngang dài 3–5 cm để dễ luồn.
• Kiểm tra và giữ ẩm: Uốn thử nan thành vòng 10 cm, không gãy là đạt. Ngâm nước 15–30 phút trước khi đan.

Bước 5: Đan đáy rổ

Đáy chịu lực chính, nên đan chặt tay và giữ các nan vuông góc.

• Xếp nan dọc: Đặt 12–16 nan song song, mặt cật úp xuống, cách đều (sát nhau cho rổ kín, cách 2–3 mm cho rổ thoáng).
• Đan nan ngang: Luồn nan vuông góc qua chính giữa theo kiểu nong mốt (đè một, luồn một); nan kế bên đan ngược nhịp. Đan từ giữa ra hai phía đến đủ 12–16 nan.
• Dồn khít, cố định: Dồn nan sát lại, kiểm tra góc vuông; đáy đạt 25–30 cm mỗi cạnh. Kẹp hoặc buộc tạm bốn góc để đáy không xô lệch.

Bước 6: Dựng và đan thân rổ

Thân được tạo hình bằng cách bẻ đầu nan đáy dựng lên rồi đan vòng quanh chúng.

• Bẻ nan dựng: Nhúng nước hoặc hơ lửa chỗ bẻ cho dẻo. Bẻ gần 90° cho rổ đứng, 60–70° cho rổ loe; có thể úp đáy lên khuôn để giữ dáng.
• Tạo số nan lẻ: Nếu tổng nan dọc là số chẵn, cắm thêm một nan phụ để mỗi vòng tự đổi nhịp.
• Đan vòng: Luồn đầu nhọn nan ngang vào khe sát đáy, đan nong mốt quanh nan dọc. Khi nan sắp hết, chồng nan mới lên 5–7 cm rồi đan tiếp, giấu đầu nan ở mặt trong.
• Đan lên cao: Dồn nan sau mỗi 2–3 vòng, nhìn từ trên xuống để chỉnh méo. Đan đến 12–15 cm, chừa 10–15 cm nan dọc để làm vành.

Bước 7: Làm vành và nức miệng rổ

Vành giữ miệng rổ tròn, cứng và không bung nan.

• Chuẩn bị vành: Chẻ 2 thanh cật dày 3–4 mm, rộng 1,5–2 cm, dài hơn chu vi miệng 10 cm; hơ lửa uốn tròn, vót vát hai đầu.
• Gập nan dọc: Cắt nan thừa còn 5–7 cm, gập vào và giắt xuống 2–3 vòng nan ngang.
• Kẹp vành: Đặt một vòng trong, một vòng ngoài miệng rổ; chỗ chồng mí hai vòng đặt lệch nhau.
• Nức vành: Quấn dây mây xoắn ốc quanh hai vòng vành, luồn qua khe nan, mỗi vòng cách 1–2 cm, siết bằng kìm. Luồn đầu dây ngược vào 2–3 vòng trước rồi cắt sát.

Bước 8: Hoàn thiện và bảo quản

• Cắt tỉa: Cắt sát đầu nan và dăm xơ ở cả mặt trong lẫn ngoài.
• Gia cố đáy (tùy chọn): Buộc hai thanh tre bắt chéo dưới đáy cho rổ đứng vững.
• Làm nhẵn: Hơ nhanh qua lửa rơm để đốt lông xơ, lau bằng giẻ ẩm.
• Phủ bảo vệ (tùy chọn): Hun khói, quét dầu ăn hoặc sơn PU gốc nước; rổ đựng thực phẩm nên để mộc hoặc chỉ dùng dầu ăn. Phơi khô 1–2 ngày trước khi dùng.

Bảo quản: Úp rổ nơi thoáng gió sau khi rửa, tránh ngâm nước lâu và nơi ẩm thấp; thỉnh thoảng phơi nắng nhẹ hoặc treo gác bếp để chống mọt.

Xem thêm: Cách bảo quản xử lý chống mối mọt cho cót tre và mê bồ

Những lỗi thường gặp và cách khắc phục trong quá trình đan

Người mới nên tập với rổ nhỏ 20–25 cm và nan rộng trước khi chuyển sang các kiểu đan cầu kỳ hơn.

Tre Trúc Thái Dương là tổng kho nguyên liệu tre trúc lớn và uy tín tại TPHCM. Chúng tôi chuyên cung cấp sỉ và lẻ các loại nguyên liệu từ mây, tre, lá tự nhiên phục vụ các công trình xây dựng, trang trí, đan lát thủ công mỹ nghệ,… Quý khách có nhu cầu mua nguyên liệu tre giá rẻ chất lượng hãy liên hệ với chúng tôi qua hotline 0966.448.779 để được tư vấn báo giá miễn phí!