Cách chọn cây tầm vông tốt để làm nhà chòi, giàn hay lan can gói gọn trong năm điều quý khách cần xem: cây đủ già, thân thẳng, vách dày, ruột chắc, không nứt, mọt, mốc, và đã được xử lý trước khi đưa vào công trình. Ngoài ra, mỗi hạng mục (cột, kèo, tay vịn, giàn leo) cần cỡ cây và độ đẹp khác nhau, nên chọn theo việc sẽ dùng chứ không mua đồng loạt một kiểu. Dưới đây là cách nhận biết từng tiêu chí bằng mắt và tay ngay tại vựa, kèm bảng gợi ý chọn cây theo hạng mục và danh sách kiểm hàng khi nhận.

Vì sao chọn đúng cây tầm vông lại quan trọng?

Tầm vông được ưa dùng cho chòi, giàn, lan can vì thân thẳng, cứng và ít rỗng hơn nhiều loại tre khác. Nhưng cùng là tầm vông, cây non với cây già, cây đã xử lý với cây chưa xử lý cho kết quả rất khác nhau. Cây non dễ cong vênh, co ngót khi khô. Cây chưa xử lý dễ bị mọt đục từ bên trong. Một vài cây lỗi lẫn vào khung chính có thể khiến cả công trình phải sửa sớm.

Nếu muốn tìm hiểu kỹ về đặc điểm thân, đốt và nguồn gốc của loài cây này, quý khách xem bài cây tầm vông: đặc điểm, nguồn gốc và ứng dụng. Bài này chỉ tập trung vào việc chọn mua.

5 tiêu chí chọn cây tầm vông tốt

Tuổi cây: ưu tiên cây già

Cây già có thớ chắc, ít co ngót và chịu lực tốt hơn cây non. Một số dấu hiệu dễ nhận ra:

Màu vỏ: cây non thường xanh bóng, còn lớp phấn trắng quanh mắt. Cây già vỏ sẫm hơn, ngả vàng hoặc xám, có thể lấm tấm đốm địa y.
Cầm thử: cùng cỡ thân, cây già cầm đầm tay, cây non nhẹ và hơi mềm.
Gõ thử: lấy cây khác gõ nhẹ vào thân. Cây già, khô kêu đanh và gọn; cây non hoặc còn ẩm kêu trầm, đục.

Cây tầm vông xếp chồng tại vựa, có cây vỏ còn xanh và cây vỏ đã ngả màu

Độ thẳng: nhìn dọc thân và lăn thử

Với cột chòi và tay vịn lan can, độ thẳng ảnh hưởng trực tiếp tới thẩm mỹ và độ vững. Cách kiểm nhanh:

Đặt một đầu cây lên vai hoặc lên giá, nheo mắt nhìn dọc theo thân từ đầu này sang đầu kia để thấy chỗ cong.
Lăn cây trên nền phẳng. Cây thẳng lăn đều, cây cong sẽ lắc hoặc vênh một đầu.
Cây hơi cong vẫn dùng được cho giàn leo, thanh giằng ngắn hoặc cắt khúc. Nên để riêng thay vì bỏ đi.

Vách thân và ruột: xem ở mặt cắt

Mặt cắt hai đầu cây cho biết nhiều điều. Vách thân dày, ruột đặc nhiều hoặc chỉ còn lỗ nhỏ ở giữa là cây chắc, chịu khoan và bắt bu lông tốt. Đây cũng là lý do loại “tầm vông đặc ruột” thường được chọn cho cột và kèo. Vách mỏng, lòng rỗng to thì nên dùng cho hạng mục nhẹ.

Mặt cắt đầu các cây tầm vông, phần lớn ruột đặc hoặc chỉ có lỗ nhỏ ở giữa

Khuyết tật: nứt, mọt, mốc, dập

Đây là những lỗi cần loại ngay tại chỗ:

Nứt dọc dài: vết nứt chạy qua nhiều đốt sẽ toác rộng khi khoan hoặc khi phơi nắng. Vết nứt chân chim ngắn ở đầu cây thường cắt bỏ được.
Lỗ mọt và bột mịn: lỗ nhỏ trên vỏ, hoặc bột vàng mịn rơi ra khi gõ, là dấu hiệu mọt đang đục bên trong.
Mốc thâm, mềm vỏ: mốc nhẹ bám mặt ngoài có thể lau sạch. Nhưng chỗ thâm đen, ấn vào thấy mềm là thớ đã bị mục.
Dập, bẹp thân: thường do va đập khi vận chuyển, làm yếu thân tại chỗ dập.

Đã xử lý hay chưa

Tầm vông tự nhiên dễ bị mối mọt nếu không được xử lý. Các cách thường gặp là ngâm nước, hun khói, sấy hoặc tẩm thuốc bảo quản. Khi mua, quý khách nên hỏi rõ cây đã qua xử lý theo cách nào. Cây hun khói có màu nâu sẫm đặc trưng, hợp với công trình để lộ khung như quán ăn, nhà chòi. Nếu mua cây chưa xử lý về tự làm, xem thêm cách xử lý mối mọt cho tre trúc, tầm vông.

Nên mua tầm vông khô hay tươi?

Tầm vông khô (đã phơi hoặc sấy): hợp cho khung chòi, lan can, giàn cố định. Cây đã co ngót xong nên mối nối ít bị lỏng về sau.
Tầm vông tươi: hợp khi cần uốn cong tạo dáng, ví dụ mái vòm, cổng cong, chi tiết trang trí. Cây tươi dẻo hơn nên dễ uốn trên lửa. Quy trình uốn được mô tả trong bài khai thác và uốn tầm vông trên lửa.

Không nên dùng cây tươi chưa xử lý làm khung chịu lực lâu dài. Cây sẽ co lại khi khô, khung dễ rơ và dễ bị mọt.

Chọn cây theo từng hạng mục: chòi, giàn, lan can

Hạng mục	Nên chọn	Có thể bỏ qua
Cột nhà chòi	Cây to nhất trong lô, già, thật thẳng, vách dày hoặc đặc ruột, đã xử lý	Vết xước nhẹ trên vỏ
Kèo, xà, đòn tay	Cây già, thẳng, cỡ đều nhau trong cùng một hàng để mái phẳng	Màu vỏ không đều
Tay vịn lan can	Cây thẳng, mặt vỏ đẹp, không xơ, không dằm, cỡ vừa tay cầm	Lòng rỗng hơn cột một chút
Song lan can	Cây nhỏ, đều cỡ, thẳng để hàng song đều nhau	Cây hơi cong ở một đầu (cắt bỏ)
Giàn hoa, giàn leo	Cây nhỏ đến vừa, thẳng tương đối, đã xử lý nếu để ngoài trời lâu	Vẻ ngoài không cần đẹp
Chi tiết uốn cong	Cây tươi, dẻo, không nứt	Chưa cần khô

Với tay vịn và song lan can, tay người thường xuyên chạm vào. Vì vậy nên chà nhám mắt tre, xử lý dằm và phủ dầu hoặc sơn bóng để mặt cầm trơn tay.

Công trình nhà chòi được làm từ cây tầm vông

Tầm vông khác tre thường thế nào khi chọn mua?

Câu hỏi hay gặp là có thể thay tầm vông bằng tre thường để tiết kiệm không. Khi chọn cho khung chòi, giàn, lan can, tầm vông thường được ưu tiên vì thân thẳng đều, ít gai, vỏ cứng bóng và thân chắc hơn. Tre thường nhiều loại có lòng rỗng to, thân cong hoặc nhiều mấu, hợp hơn với việc chẻ nan, đan lát. Với hạng mục nhẹ như giàn leo tạm, quý khách vẫn có thể dùng tre thường, miễn cây già và không mọt.

Danh sách kiểm hàng khi nhận cây

Đếm đủ số cây theo từng cỡ đã đặt: cây cột, cây kèo, cây song.
Rút ngẫu nhiên vài cây ở giữa bó, không chỉ xem cây bên ngoài.
Xem hai đầu cắt: vách dày, không nứt sâu, không có bột mọt.
Nhìn dọc thân và lăn thử những cây dành cho cột, tay vịn.
Kiểm tra vết dập do vận chuyển, nhất là ở hai đầu bó.
Hỏi lại cách cây đã được xử lý để có kế hoạch bảo dưỡng phù hợp.

Nên đặt dư một ít cây so với bản vẽ. Khi thi công, phần dư giúp thay ngay cây bị nứt lúc khoan hoặc cây cắt hụt, không phải chờ đợt hàng sau.

Cây tầm vông khô được bó thành từng bó tại vựa

Những sai lầm thường gặp khi mua tầm vông

Chỉ hỏi giá, không xem cây: cây rẻ thường là cây non hoặc chưa xử lý. Chi phí sửa chữa về sau có thể cao hơn phần tiết kiệm được.
Mua một cỡ cho mọi hạng mục: cây cột quá nhỏ làm chòi yếu, còn cây song quá to làm lan can nặng nề và tốn vật tư.
Để cây nằm trực tiếp trên nền đất sau khi nhận: hơi ẩm từ đất làm cây mốc, mọt nhanh. Nên kê cao, để nơi thoáng, có mái che.
Phơi nắng gắt ngay khi cây còn ẩm: cây khô quá nhanh dễ nứt dọc. Nên hong khô từ từ ở nơi thoáng gió.

Mua cây tầm vông cho công trình ở đâu?

Tre Trúc Thái Dương cung cấp cây tre tầm vông khô và tươi cho khung chòi, giàn, lan can và các công trình trang trí. Quý khách có thể gửi bản vẽ hoặc mô tả hạng mục để được tư vấn chọn cỡ cây và số lượng phù hợp. Nếu đang lên ý tưởng, quý khách tham khảo thêm các kiểu nhà chòi phổ biến.

Để được tư vấn, quý khách liên hệ Tre Trúc Thái Dương qua điện thoại/Zalo 0966 448 779. Địa chỉ: 31/14 Thạnh Lộc 14, Phường An Phú Đông, TP.HCM.