Hướng dẫn lợp mái cỏ tranh tấm cho chòi, resort, quán cafe

Hướng dẫn lợp mái cỏ tranh tấm cho chòi, resort, quán cafe

Cách lợp mái cỏ tranh bằng tấm kết sẵn cho kết quả nhanh và đều tay hơn nhiều so với lợp từng nắm tranh rời. Nguyên tắc chỉ có ba điều: khung có lớp mè đủ dày để buộc, lợp từ mép mái đi dần lên nóc, và hàng trên luôn phủ kín chỗ buộc của hàng dưới. Làm đúng ba điều này, mái thoát nước tốt và giữ được dáng đẹp. Bài viết dưới đây hướng dẫn từng bước lợp mái cỏ tranh tấm, kèm lưu ý riêng cho chòi sân vườn, resort, homestay và quán cafe. Cuối bài có bảng các lỗi hay gặp để quý khách kiểm tra trước khi nghiệm thu.

Tấm cỏ tranh là gì, khác gì lợp tranh rời?

Tấm cỏ tranh (thợ quen gọi là tấm tranh, vắt tranh) là cỏ tranh khô được kết lại thành từng tấm dài. Một mép tấm được ghim hoặc kết chặt bằng dây, gọi là sống tấm. Phần cỏ còn lại để xòe tự do, khi lợp sẽ rủ xuống theo chiều dốc mái.

So với cách lợp tranh rời truyền thống, lợp bằng tấm có mấy điểm lợi:

  • Mỗi lần buộc là phủ được cả một đoạn mái, rút ngắn thời gian thi công.
  • Độ dày từng hàng đều nhau vì tấm đã được kết sẵn, ít phụ thuộc tay nghề người lợp.
  • Dễ tính số lượng, dễ vận chuyển và dễ dặm lại khi một đoạn mái bị hư.
Cỏ tranh lợp nhà dạng tấm
Cỏ tranh lợp nhà dạng tấm

Chuẩn bị trước khi lợp

Khung mái và lớp mè

Mái tranh cần khung riêng, không lợp thẳng lên đòn tay thưa như mái tôn. Trên đòn tay phải có lớp mè (lati) chạy ngang mái, đặt khá dày. Mỗi hàng tấm tranh cần một thanh mè để buộc sống tấm vào. Mè thưa thì tấm bị võng, hàng tranh không thẳng và khó buộc chặt.

Khung có thể bằng tre, tầm vông, cây gỗ hoặc thép. Quý khách tham khảo thêm cách làm khung mái lá nên dùng cây đước, tầm vông hay tre để có thêm kinh nghiệm chọn vật liệu phù hợp.

Mái tranh nên dốc hơn mái tôn. Mái càng dốc, nước mưa trôi càng nhanh trên mặt cỏ, tranh ít bị ngấm và lâu mục hơn. Mái quá thoải là nguyên nhân thường gặp khiến mái tranh dột sau vài mùa mưa.

Vật tư và dụng cụ

  • Tấm cỏ tranh: chọn tấm khô, cỏ đều, sống tấm kết chắc, không mốc.
  • Dây buộc: dây kẽm, dây cước nhựa hoặc lạt tre. Lạt tre hợp với công trình muốn giữ vẻ mộc; xem thêm các loại dây lạt tự nhiên dùng buộc mái nhà.
  • Dụng cụ: kìm, kéo hoặc dao tỉa, súng bắn ghim (với khung gỗ), dây căng cữ, thang hoặc giàn giáo, găng tay.
Lợp mái tranh tấm cho nhà chòi
Lợp mái tranh tấm cho nhà chòi

Ước lượng số tấm cần mua

Số tấm tính theo diện tích mặt mái, không phải diện tích nền. Mái dốc luôn rộng hơn phần nền bên dưới. Ngoài ra, các hàng tranh chồng lên nhau nên một mét vuông mái cần nhiều tấm hơn quý khách nghĩ. Cộng thêm phần cho nóc, góc mái và hao hụt khi cắt tỉa. Cách nhanh nhất là đo chiều dài, chiều rộng từng mặt mái rồi gọi nhà cung cấp để được tư vấn số lượng theo đúng loại tấm định mua.

Các bước lợp mái cỏ tranh tấm

Bước 1: Kiểm tra khung và căng dây cữ

Kiểm tra các thanh mè đã được bắt chắc và thẳng hàng. Căng một sợi dây ngang dọc theo mép mái để làm cữ cho hàng đầu tiên. Hàng đầu thẳng thì cả mái thẳng.

Bước 2: Lợp hàng đầu tiên ở mép mái

Đặt tấm tranh nằm ngang theo chiều dài mái, phần cỏ rủ xuống phía dưới, sống tấm nằm phía trên. Buộc sống tấm vào thanh mè sát mép. Nhiều thợ lợp hàng mép thành hai lớp chồng nhau để mép mái dày, đẹp và chắn được gió tạt vào gầm mái.

Bước 3: Lợp các hàng tiếp theo từ dưới lên

Hàng thứ hai buộc vào thanh mè phía trên, sao cho phần cỏ rủ xuống che kín toàn bộ sống tấm và dây buộc của hàng dưới. Cứ thế lợp dần lên nóc. Hai lưu ý quan trọng:

  • Không để lộ dây buộc: chỗ nào lộ sống tấm là chỗ đó dễ dột và dây mau hỏng vì nắng.
  • So le mối nối: chỗ hai tấm nối nhau ở hàng trên không được nằm thẳng hàng với mối nối ở hàng dưới. Mối nối chồng thẳng sẽ tạo thành đường dẫn nước xuống gầm mái.
Lợp mái tranh tấm cho quán cafe
Lợp mái tranh tấm cho quán cafe

Bước 4: Xử lý góc mái và đường sống mái

Mái bốn mái, mái lục giác hay mái chóp có các đường sống chéo, nơi hai mặt mái gặp nhau. Tại đây, cắt chéo đầu tấm cho khớp đường sống, rồi lợp tấm của mặt này gối chồng sang mặt kia. Có thể ốp thêm một dải tranh dọc theo đường sống để che kín khe hở.

Bước 5: Lợp nóc hoặc chóp

Nóc là chỗ dễ dột nhất vì nước đổ từ cả hai phía. Cách thường làm là gập đôi tấm tranh vắt qua đỉnh nóc, buộc chặt xuống hàng mè trên cùng của cả hai bên. Với mái chóp nón, gom phần cỏ ở đỉnh thành một bó, buộc chặt hoặc úp thêm nắp chóp bằng tre, gỗ cho gọn và kín.

Bước 6: Tỉa mép, chải mặt và gia cố chống gió

Lợp xong, dùng kéo tỉa phần đầu tranh ở mép mái cho thẳng. Chải nhẹ mặt mái để các sợi cỏ xuôi theo chiều dốc, giúp nước trôi nhanh. Nơi gió mạnh như ven biển, ven sông, có thể ép thêm vài thanh tre hoặc căng lưới mảnh bên ngoài mặt mái để tranh không bị gió lật.

Lưu ý riêng cho chòi, resort và quán cafe

Chòi sân vườn, chòi câu cá

Mái nhỏ, khung đơn giản nên chủ nhà có thể tự lợp theo các bước trên. Nên chọn dáng mái hai mái hoặc bốn mái có độ dốc rõ. Chòi đặt dưới tán cây cần quét lá rụng thường xuyên, vì lá mục đọng trên mặt tranh giữ ẩm và làm cỏ nhanh hư.

Resort, homestay, khu du lịch sinh thái

Mái rộng, nhiều dãy và có khách lưu trú nên khâu kỹ thuật cần chặt chẽ hơn:

  • Thuê đội thợ có kinh nghiệm lợp mái tranh, nhất là với mái chóp cao và mái lớn.
  • Phòng ngủ dưới mái tranh nên có thêm lớp chống thấm hoặc trần phía dưới, để tránh dột và bụi cỏ rơi xuống.
  • Cỏ tranh khô dễ bắt lửa. Bố trí bếp, khu nướng, đèn công suất lớn cách xa mái. Trang bị bình chữa cháy và làm theo yêu cầu phòng cháy của cơ quan chức năng địa phương.

Quán cafe, nhà hàng

Quán thường dùng cỏ tranh để trang trí: mái cổng, mái hiên, quầy bar hoặc lợp phủ trên mái tôn có sẵn để có vẻ mộc và bớt nóng. Khi lợp trên mái tôn, nên bắt một khung mè phụ phía trên rồi buộc tranh vào khung đó. Không bắn ghim xuyên mái tôn tùy tiện, vì mỗi lỗ thủng là một chỗ có thể dột. Cách làm tương tự bài lợp lá dừa lên mái tôn chống nóng.

Ảnh: Thợ đứng trên giàn giáo lợp tấm cỏ tranh cho mái cổng có khung sắt và cột ốp tre

Với mái hiên thấp, mái quầy bar sát chỗ khách ngồi, nên tỉa mép tranh gọn và cao vừa tầm để khách không bị vướng.

Lợp mái tranh tấm cho nhà chòi sân vườn
Lợp mái tranh tấm cho nhà chòi sân vườn

Lỗi hay gặp khi lợp mái cỏ tranh và cách tránh

Lỗi Hậu quả Cách tránh
Mè đặt thưa Tấm võng, hàng tranh lượn sóng, buộc không chặt Bố trí mè đủ dày, mỗi hàng tấm có thanh mè để buộc
Lợp từ nóc xuống Nước chảy vào khe giữa các hàng, dột ngay Luôn lợp từ mép mái đi lên nóc
Hàng trên phủ không kín hàng dưới Lộ dây buộc, dây mau hỏng, mái dột Hạ hàng trên xuống đến khi che hết sống tấm phía dưới
Mối nối thẳng hàng Nước dồn theo đường nối xuống gầm mái So le chỗ nối giữa các hàng
Mái quá thoải Nước chảy chậm, tranh ngấm ẩm, mau mục Tính độ dốc ngay từ lúc dựng khung
Buộc lỏng, ít điểm buộc Gió lật tấm, mái xơ xác Buộc chặt dọc sống tấm, gia cố thêm ở vùng gió

Bảo dưỡng mái cỏ tranh sau khi lợp

  • Kiểm tra mái sau mỗi trận mưa lớn hoặc gió mạnh. Chỗ nào thưa, lõm hay xô lệch thì dặm thêm tấm hoặc buộc lại ngay.
  • Quét lá rụng, rác trên mặt mái. Không để dây leo bò phủ lên mái.
  • Giữ mái thông thoáng, tránh để vật che kín khiến tranh bị ẩm lâu ngày.
  • Thời gian cần thay mới phụ thuộc độ dốc mái, độ dày lớp tranh và nắng mưa nơi đặt công trình. Theo dõi mặt mái định kỳ để thay từng phần trước khi hư nặng.

Nếu quý khách đang cân nhắc giữa tranh thật và tranh nhựa, có thể xem bài so sánh mái tranh tự nhiên và mái tranh nhân tạo.

Câu hỏi thường gặp

Tự lợp mái cỏ tranh được không?

Được, với chòi nhỏ, mái hiên hay quầy bar có khung đơn giản. Mái lớn, mái chóp cao hoặc công trình đón khách nên thuê đội thợ có kinh nghiệm để bảo đảm kín nước và an toàn khi làm trên cao.

Lợp cỏ tranh có cần lớp chống thấm bên dưới không?

Chòi nghỉ, mái trang trí thường không cần. Phòng ở, nơi đặt đồ điện hoặc hàng hóa bên dưới thì nên có thêm lớp chống thấm hoặc trần để chắc chắn không bị dột.

Lợp tranh trên mái tôn có được không?

Được, và khá phổ biến ở quán cafe. Cần làm khung mè phụ trên mái tôn để buộc tranh, hạn chế khoan thủng tôn.

Mua cỏ tranh tấm ở đâu?

Tre Trúc Thái Dương cung cấp cỏ tranh lợp nhà dạng tấm cho chòi, resort, quán cafe, cùng tre, tầm vông làm khung mái. Quý khách gửi kích thước mái và loại công trình qua số điện thoại/Zalo 0966 448 779 để được tư vấn số lượng tấm phù hợp. Địa chỉ: 31/14 Thạnh Lộc 14, Phường An Phú Đông, TP.HCM.