Khung mái lá dùng cây đước, tầm vông hay tre đều được. Mỗi loại mạnh ở một phần khác nhau của khung. Cây đước hợp làm cột và các thanh chịu lực chính, cho vẻ mộc đặc trưng nhà lá miền Tây. Tầm vông hợp với khung cần thẳng, gọn, đẹp mắt hoặc cần uốn tạo dáng. Tre (tre luồng, tre nứa) hợp làm đòn tay, rui, mè và các công trình nhẹ hoặc tạm.
Thực tế, nhiều nhà chòi, quán lá phối hợp cả ba: cột đước, kèo tầm vông, rui mè bằng tre. Bài viết dưới đây so sánh từng loại để quý khách chọn đúng vật liệu cho từng bộ phận của khung.
Khung mái lá gồm những bộ phận nào?
Trước khi so sánh, cần biết mỗi bộ phận trong khung làm nhiệm vụ gì, vì yêu cầu với cây ở mỗi chỗ rất khác nhau:
- Cột: đỡ toàn bộ mái, chịu lực lớn nhất và thường đặt sát nền, nơi dễ ẩm.
- Xà, đà: thanh ngang nối đầu các cột, giữ khung vuông vức.
- Kèo: các thanh xiên tạo độ dốc mái, quyết định hình dáng mái.
- Đòn tay: thanh chạy dọc mái, gác lên kèo.
- Rui, mè (lati): thanh nhỏ đặt dày trên đòn tay để buộc hoặc ghim lá lợp.
Cột và kèo cần cây cứng, thẳng, chịu lực. Rui mè cần cây nhỏ, nhẹ, nhiều và đều. Không có loại cây nào tối ưu cho tất cả các vị trí, vì vậy mới cần phối hợp.

Cây đước: chắc, mộc, đậm chất sông nước
Đước là cây gỗ của rừng ngập mặn, thân thẳng và cứng. Ở miền Tây, cây đước từ lâu đã quen thuộc trong việc dựng nhà lá, nhà chòi ven sông.
Ưu điểm
- Thân gỗ đặc, cứng, thích hợp làm cột và kèo chính.
- Vỏ và màu gỗ tự nhiên, hợp với phong cách quán lá, nhà vườn miền Tây.
- Là gỗ đặc nên bắt đinh, bắt bu lông dễ hơn so với cây thân rỗng.
Nhược điểm
- Cây nặng, vận chuyển và dựng lắp tốn công hơn.
- Cây to nhỏ không đồng cỡ trong cùng một lô, cần chọn đúng cỡ cho từng vị trí cột, kèo hay đòn tay.
- Gỗ cứng nên hầu như không uốn được; không hợp với mái vòm hay chi tiết cong.
- Vẫn cần xử lý chống mối mọt và chống ẩm phần chân cột như mọi loại gỗ tự nhiên.
Hợp với: cột, xà chính của nhà lá, quán cafe, nhà hàng sân vườn mang phong cách miền Tây. Xem thêm thông tin về cây đước làm nhà lá.
Tầm vông: thẳng, gọn, dễ tạo dáng
Tầm vông là một loại tre thân thẳng, chắc và ít rỗng hơn nhiều loại tre khác. Đây là vật liệu quen thuộc của nhà tre, chòi nghỉ và các công trình trang trí.
Ưu điểm
- Thân thẳng, đều, đốt đẹp. Khung để lộ ra ngoài vẫn gọn gàng, thẩm mỹ.
- Nhẹ hơn gỗ, dễ vận chuyển và dựng lắp.
- Khi còn tươi có thể uốn trên lửa để làm mái vòm, cổng cong, kèo cong.
- Sau khi hun khói có màu nâu sẫm, hợp với quán ăn, homestay theo phong cách mộc.
Nhược điểm
- Thân tre có mắt và lóng, khoan hoặc bắt bu lông phải chọn vị trí gần mắt để tránh nứt.
- Không xử lý kỹ thì dễ bị mọt đục bên trong.
- Với cột chịu lực lớn, cần chọn cây già, to, hoặc ghép đôi cây.
Hợp với: cột và kèo của chòi nhỏ đến vừa, kèo, xà, lan can, các chi tiết uốn cong. Tham khảo cây tầm vông khô và tươi.
Tre: phổ biến, nhẹ, linh hoạt
“Tre” ở đây là nhóm tre nguyên liệu nói chung như tre luồng, tre gai, tre nứa. Mỗi loại có thân to nhỏ, vách dày mỏng khác nhau.
- Tre luồng: thân to, vách dày, có thể làm cột và kèo cho chòi, khung homestay.
- Tre thường, tre gai: hợp làm đòn tay, thanh giằng, rui.
- Tre nứa: vách mỏng, nhẹ, dễ chẻ, hợp làm mè buộc lá hoặc đan vách.
Ưu và nhược điểm
Ưu điểm của tre là dễ tìm, nhiều cỡ, nhẹ, thi công nhanh. Tre rất hợp với rui mè, phần cần nhiều thanh nhỏ đều nhau. Nhược điểm là nhiều loại có lòng rỗng to, dễ bẹp khi siết và dễ nứt khi khoan, thân thường không thẳng đều bằng tầm vông. Tre chưa xử lý cũng dễ mối mọt, đặc biệt khi dùng lâu dài ngoài trời.
Hợp với: đòn tay, rui, mè, vách, khung công trình tạm như gian hàng hội chợ, cổng sự kiện. Các loại tre đang có xem tại mục nguyên liệu tre trúc.

Bảng so sánh nhanh ba vật liệu làm khung mái lá
| Tiêu chí | Cây đước | Tầm vông | Tre (luồng, nứa…) |
| Độ cứng của thân | Gỗ đặc, cứng | Chắc, ít rỗng | Tùy loại, nhiều loại rỗng |
| Trọng lượng | Nặng | Vừa | Nhẹ |
| Độ thẳng, đều | Thẳng, cỡ cây không đồng đều | Thẳng, đều | Tùy loại |
| Uốn cong được | Hầu như không | Được, khi còn tươi | Một số loại được |
| Bắt đinh, bu lông | Dễ hơn | Cần khoan gần mắt | Dễ nứt, bẹp nếu vách mỏng |
| Vẻ ngoài | Mộc, kiểu miền Tây | Gọn, đẹp, có thể hun khói | Mộc, dân dã |
| Vị trí hợp nhất | Cột, xà chính | Cột chòi nhỏ, kèo, lan can, chi tiết cong | Đòn tay, rui, mè, vách |
Các ô trong bảng là so sánh chung để định hướng. Chất lượng thực tế còn tùy từng cây, độ già và cách xử lý.
Gợi ý phối hợp vật liệu theo loại công trình
| Công trình | Cột | Kèo, xà | Đòn tay, rui mè |
| Chòi nghỉ nhỏ trong vườn | Tầm vông | Tầm vông | Tre |
| Quán cafe, nhà hàng lá ven sông | Đước | Đước hoặc tầm vông | Tre, tre nứa |
| Homestay, resort phong cách tre | Tầm vông hoặc tre luồng | Tầm vông (có thể uốn cong) | Tre |
| Gian hàng, cổng sự kiện dựng tạm | Tre hoặc tầm vông | Tre | Tre nứa |
Với công trình lớn, nhiều người sử dụng hoặc ở nơi gió mạnh, kích thước cây và khoảng cách cột nên do người có chuyên môn tính toán.

Lưu ý chung khi làm khung cho mái lá
- Bảo vệ chân cột: dù là đước, tầm vông hay tre, chân cột nên đặt trên đá kê, đế bê tông hoặc bát thép, và được xử lý chống ẩm. Phần gỗ, tre ngâm trong đất ướt là nơi hư hỏng đầu tiên.
- Xử lý mối mọt trước khi dựng: dựng xong khung rồi mới xử lý thì khó làm kỹ ở các mặt tiếp giáp.
- Độ dốc mái: mái lá cần đủ dốc để nước mưa thoát nhanh, lá khô nhanh sau mưa. Kèo quyết định độ dốc này.
- Khoảng cách rui mè: nên theo loại lá lợp. Tấm lá dừa chằm, lá dừa xé và tấm cỏ tranh có cách buộc khác nhau.
- An toàn cháy: lá lợp và khung tre, gỗ đều là vật liệu dễ bắt lửa. Bếp nấu, đèn, dây điện nên đặt cách xa mái lá, đi dây trong ống bảo vệ, và chuẩn bị sẵn bình chữa cháy ở quán, nhà hàng.
- Kiểm tra định kỳ: sau mùa mưa nên kiểm tra mối buộc, chân cột và các thanh có dấu hiệu mục, mọt.
Về vật liệu lợp, quý khách tham khảo thêm lá dừa nước lợp mái nhà để chọn loại lá phù hợp với khung.
Mua cây đước, tầm vông, tre làm khung mái lá
Tre Trúc Thái Dương cung cấp cây đước, cây tầm vông và các loại tre nguyên liệu cho khung nhà lá, nhà chòi, quán lá. Tre Trúc Thái Dương cũng có lá dừa nước và cỏ tranh lợp nhà để hoàn thiện mái. Quý khách cho biết loại công trình và kích thước dự kiến qua số điện thoại/Zalo 0966 448 779 để được tư vấn phối hợp vật liệu. Địa chỉ: 31/14 Thạnh Lộc 14, Phường An Phú Đông, TP.HCM.


Bài viết mới nhất: